Je, mtu alikuomba pesa, alikusimamisha bila sababu, au alikuomba karatasi ambazo hukuwahi kuhitaji? Hicho ni kikwazo cha biashara. Tuambie, na serikali inaweza kukiondoa.
NTB ni kitu chochote, mbali na ushuru wa kawaida wa forodha, ambacho kinazuia, kinachelewesha au kinafanya biashara yako kuwa ghali zaidi unapovuka mpaka.
NTB maana yake:
Amina anauza nyanya kutoka Uganda kwenda Kenya. Mpakani, afisa anamwomba “kitu kidogo”, bila risiti. Kisha anasubiri siku mbili na nusu ya nyanya zake zinaoza. Hiyo ni NTB. Amina anaripoti kwa simu yake. Afisa kiungo anawasiliana na ofisi ya mpakani, na malipo yasiyo rasmi yanakoma kwa wafanyabiashara wote.
Hivi ni vikwazo ambavyo wafanyabiashara hutuambia mara nyingi zaidi:
Mtu anakuomba pesa bila kukupa risiti.
Unasimamishwa tena na tena njiani.
Unaombwa nyaraka ambazo hazihitajiki.
Unasubiri saa au siku mpakani bila sababu wazi.
Bidhaa zako zinakatazwa ghafla, bila taarifa.
Unatukanwa, kutishiwa au kutendewa vibaya, hasa wafanyabiashara wanawake.
Unalipa kodi zaidi ya kiwango rasmi.
Bidhaa zako zinachukuliwa au kuharibiwa bila sababu.
Kila mfumo hapa chini ni bure na rasmi. Chagua ule wa nchi unazofanya biashara, au tumia AfCFTA popote Afrika.
AfCFTA
Mfumo wa bara zima. Ripoti kikwazo unapofanya biashara kati ya nchi mbili zozote za Afrika.
Inahusu: Afrika yote
Utatu
Kwa wafanyabiashara wa Afrika Mashariki na Kusini, kutoka Misri hadi Afrika Kusini. Katika baadhi ya nchi unaweza pia kuripoti kwa SMS.
Inahusu: Nchi 29
EAC
Kwa wafanyabiashara wa Afrika Mashariki. Ripoti kwa Kiingereza, Kiswahili au Kifaransa, moja kwa moja kutoka simu yako.
Inahusu: Burundi, DR Kongo, Kenya, Rwanda, Somalia, Sudan Kusini, Tanzania, Uganda
ECCAS
Kwa wafanyabiashara wa Afrika ya Kati.
Inahusu: Angola, Burundi, Kamerun, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Chad, Kongo, DR Kongo, Guinea ya Ikweta, Gabon, Rwanda, São Tomé na Príncipe
DR Kongo
Malalamiko bila jinaRipoti kikwazo au toa malalamiko DR Kongo. Malalamiko hayana jina: jina lako halionyeshwi.
Inahusu: DR Kongo
Burundi
Malalamiko bila jinaRipoti kikwazo au toa malalamiko Burundi. Malalamiko hayana jina: jina lako halionyeshwi.
Inahusu: Burundi
Skrini rahisi, hatua kwa hatua. Telezesha kuona zaidi.
Kila ripoti inatumwa kwa afisa kiungo (focal point), afisa wa serikali ambaye kazi yake ni kutatua matatizo haya. Wafanyabiashara wengi wakiripoti, matatizo yanatatuliwa haraka kwa wote.
Jibu maswali 3 mafupi.
Chagua nchi yako. Tutakuonyesha njia zote za kuripoti huko.
Tumia simu au kompyuta yoyote yenye intaneti.
Programu za bure kwa iPhone na Android. Chagua nchi yako hapo juu kupata yako.
Huna intaneti? Katika baadhi ya nchi unaweza kutuma SMS ya kawaida.
Inakuja hivi karibuni: ripoti kikwazo kwa kuchati. Mashirika yanayotaka maonyesho yanaweza kuwasiliana na Octoplus.
Chati hizi za moja kwa moja zinaonyesha vikwazo vilivyoripotiwa. Kila ripoti inasaidia serikali kuona matatizo yalipo.
NTB ni kifupi cha Non-Tariff Barrier, yaani kikwazo kisicho cha ushuru. “Tariff” ni ushuru wa kawaida wa forodha. NTB ni kitu kingine chochote kinachokusimamisha, kukuchelewesha au kukugharimu pesa mpakani, kama rushwa, karatasi za ziada, vizuizi barabarani au marufuku za ghafla.
Hapana. Ushuru wa forodha kwa kiwango rasmi, ukiwa na risiti, ni wa kawaida. Unakuwa NTB ukilipa zaidi ya kiwango rasmi, ukilipa bila risiti, au ukitozwa kwa kitu ambacho kinapaswa kuwa bure.
Hapana. Kuripoti ni haki yako. Jina lako na namba yako ya simu ni siri, na afisa unayemripoti haambiwi wewe ni nani. Katika baadhi ya nchi unaweza hata kuripoti bila kutoa jina lako.
Ripoti yako inakwenda kwa afisa kiungo wa serikali. Anaikagua na kuwasiliana na ofisi au nchi iliyosababisha tatizo. Unapata ujumbe kunapokuwa na habari, na tatizo likitatuliwa.
Hapana. Kuripoti ni bure kila wakati.
Hapana. Jina lako na namba yako ya simu ni siri. Afisa kiungo pekee anazitumia kukusaidia. Baadhi ya nchi pia zinakuruhusu kulalamika bila kutoa jina lako kabisa.
Ndiyo. Katika baadhi ya nchi unaweza kutuma SMS. Unaweza pia kuomba chama cha wafanyabiashara au afisa kiungo mpakani akuripotie.
Ndiyo. Unaweza kuripoti kwa niaba ya rafiki, ndugu au wanachama wa chama chako.
Mifumo mingi inafanya kazi kwa Kiingereza na Kifaransa, na baadhi kwa lugha nyingine pia, kama Kiswahili.
Tovuti hii ni mwongozo. Inakupeleka kwenye mifumo rasmi ya kuripoti ya Eneo Huru la Biashara la Bara la Afrika (AfCFTA), Utatu wa COMESA-EAC-SADC, EAC na ECCAS. Ripoti zako zinakwenda kwenye mifumo hiyo rasmi.